| Trzylatek | Czterolatek | |
| Skrót: | Trzylatek – w porównaniu z wiecznie sprawdzającym Twoją cierpliwość, konfrontującym i kłótliwym dwulatkiem – jest na prawdę samą słodyczą. Czasem nawet możesz pomyśleć sobie „TAK! To jest właśnie ta radość macierzyństwa/macierzyństwa o której tyle się czyta! | Czterolatek - to trudny do opanowania żywioł, radosny i zachłanny na świat. Trudno za nim nadążyć – i to w każdej sferze. Nigdy nie wiadomo, co go zainteresuje, co zezłości i kiedy będzie miał ochotę sprzeciwić się dorosłym. Niektórzy twierdzą, że lata parzyste w rozwoju dziecka to te „trudniejsze” (do przeżycia dla rodzica ;) ). |
| Opis ogólny: | Trzylatek jest współpracujący, chętnie wypełnia Twoje polecenia. Lubi angażować się w codzienne czynności – ale zawsze będzie przedkładał mycie podłogi mopem niż spokojne porządkowanie zabawek w swoim pokoiku. Jest doskonałym obserwatorami, śledzi Twoje zachowania i je naśladuje. Zaczyna bawić się z dziećmi, początkowo równolegle – czyli każde obok siebie, ale już przy końcu trzeciego roku razem. Jest już bardziej stabilny emocjonalnie, domaga się pieszczot czułości i sam je okazuje. Ponieważ powoli zaczynają wypowiadać się gramatycznie i zdobywają łatwość w formułowaniu myśli, masz szansę usłyszeć, wypowiedziane słodkim głosikiem pełnym emocji „ Jesteś najwspanialszą mamusią na świecie” albo „Dziękuję tatusiu, o tej lalce marzyłam” . Zaczyna być bardziej samodzielny, zmniejsza się ilość czynności, przy których potrzebuje Twojej pomocy. Potrafi zdjąć kurtkę, założy buty (zapinane te na rzepy), sam zje. Bez problemu – jeśli jest drobniejszy, może potrzebować podstawki – skorzysta z toalety. Polepsza mu się koncentracja, co powoduje, ze potrafi dłużej skupiać się na jednej czynności. Nie woła Cie już co dwie minuty. Zaczyna organizować sobie zabawy tematyczne, związane z codziennymi czynnościami lub zawodami (najczęściej zaobserwowanymi w bajkach). Jest ruchliwy, lubi biegać, wspinać się, jeździ na rowerku trzykołowym, kopie piłkę. Jego mózg jest jak gąbka – zapamiętuje mechanicznie mnóstwo rzeczy nawet takie, których nie rozumie. Główna aktywność to oczywiście zabawa, jeśli chcesz go nauczyć czegoś nowego nie zapomnij skorzystać z tej drogi! | Czterolatek bywa przekorny, rodzice spadają z piedestału, na którym stali jeszcze kilka miesięcy temu – ich polecenia bywają kwestionowane, dziecko ma okresy przekory. Nie przyjmuje już – z całkowita akceptacją – tego co słyszy. Ma własne zdanie w różnych sprawach często na zasadzie prostej negacji. Dyskutuje, wykłóca się, pyta „ale dlaczego?” często nie po to, żeby dostać odpowiedź tylko po to, żeby się skonfrontować. Staje się bardzo sprawny werbalnie, otwarty poznawczo na świat, uwielbia opowiadać, tez o swoich przeżyciach, granica miedzy prawda a fantazja jest bardzo płynna i łatwo się zaciera. Świat wymyślonych przyjaciół i bohaterów bajek jest dla niego równie realny, jak rzeczywistość. A mimo wszystko panuje w tym świecie swoista logika. - Mamo, daj mi pudełko. - Po co ci pudełko? - Będę w nim trzymał moje niewidzialne robaki. - A nie możesz trzymać tych robaków w niewidzialnym pudełku? - No mamo.. jak ja znajdę niewidzialne robaki w niewidzialnym pudełku?! Bywa niepokorny, nieposłuszny, ponownie zwiększa się jego chwiejność emocjonalne, więc błyskawicznie potrafi przechodzić ze stanu euforii do smutku. A jak coś przeżywa – to całym sobą: skacze z radości i wrzeszczy, kiedy jest zezłoszczony. Rzuca przedmiotami, czasem je niszczy, powtarza zachowania, o których wie, ze są nieakceptowane (pokazuje język, zwraca się niegrzecznie do ludzi). Dodatkowo, jest bardzo żywotny. Wzrasta jego sprawność fizyczna i uwielbia z tego korzystać. Biega, wspina się na drabinki (lub na szafę w pokoju), chętnie jeździ na hulajnodze, rowerku. Błyskawicznie regeneruje siły. Zmienia aktywności co chwilę, raz biega, po chwili rysuje, umawiacie się na coś, a on już biegnie do następnego zadania. Oczywiście, rzadko kończy to, co zaczął. Trudno za nim nadążyć, jest jak wiosenna burza – gwałtowna, która niespodziewanie się zaczyna, trwa krótko i intensywnie, a potem równie niespodziewanie się kończy. Aby za chwile powrócić z jeszcze większą gwałtownością. |
| Emocje i empatyczność | Dla trzylatka emocje są sposobem komunikowania światu swoich potrzeb. Nie nauczył się jeszcze odraczania, więc oczekuje natychmiastowego zaspokojenia swoich potrzeb. Jego emocje są gwałtowane, burzliwe, szybko przemijają. Ważna jest rola dorosłego w modelowaniu pozytywnych emocji. Dorośli radzący sobie w sposób pozytywny ze swoimi emocjami, pokazujący sposoby na kontrole gniewu, pogodne radzenie sobie z problemami uczą dzieci takiego sposobu reagowania. | Coraz lepiej sygnalizuje swoje potrzeby – nie musi używać już do tego celu emocji. Obserwuje rówieśników i uczy się rozpoznawania ich emocji; próbuje się do nich dostosować, rozwija się umiejętność współpracy. Powoli dziecko zaczyna być zdolne do regulowania ekspresji własnych emocji. Dzieci wiedzą, że ktoś jest smutny, gdy mu się coś nie powiedzie, a wesoły, gdy mu się coś uda. |
| Kreatywność | Trzylatki są kreatywne z natury. Nie ma charakterystycznych cech rozwoju kreatywności u trzylatka. Myślenie twórcze – podobnie jak każda inna umiejętność – kształtuje się w toku doświadczeń i ćwiczenia. Dziecko z natury jest pomysłowe, ma bogatą wyobraźnię, nie obawia się generowania pomysłów. Kreatywność jest cechą, którą da się rozwijać u każdego dziecka - potrzebny jest niezbyt restrykcyjny dorosły, szanujący dziecko i jego kreatywność , pozwalający na eksperymentowanie, pytający czasem „a jak Ty myślisz?” zamiast udzielić prostej odpowiedzi na pytanie dziecka. | Podobnie jak trzylatka – nie ma charakterystycznych cech rozwoju kreatywności u czterolatka. Czterolatek jest kreatywny z natury. |
| Socjalizacja | Chętnie pozostaje w kontakcie z dorosłymi, którzy dają mu poczucie bezpieczeństwa i zaspokaja potrzeby. Raczej obserwuje inne dzieci niż aktywnie włącza się do zabawy z nimi. Niezmiernie ważna jest rola dorosłego, jako osoby, która powinna organizować wspólne zabawy i modelować zachowania pożądane społecznie. Dorośli postrzegani są jako najwyższy autorytet – jeżeli dorosły jasno przedstawia swoje oczekiwania, informuje o zasadach, dziecko znakomicie się w nich odnajduje. | Wzrasta rola rówieśników, pojawiają się wspólne zabawy. Dziecko zaczyna rozumieć, że w różnych miejscach potrafią obowiązywać różne normy i czasem potrafi się do nich stosować. Pojawia się wyraźna potrzeba uczestnictwa w grupie, spotkań z innymi dziećmi. Dzieci stają się bardziej zdolne do maskowania lub zminimalizowania doświadczonych uczuć, a także do refleksji nad własnym zachowaniem. |
| Pamięć i uwaga | Pamięć i uwaga mają głównie charakter mimowolny (dziecko nie stara się zapamiętać zdarzenia, żeby je odtworzyć) . Pojemność pamięci zwiększa się, dziecko jest w stanie rozpoznać przedmioty lub osoby z którymi miało kontakt przed kilkoma miesiącami. Najwięcej nowych faktów i słów dziecko zapamiętuje w zabawie Najlepiej przechowują się doświadczenia zabarwione uczuciowo (przyjemne lub przykre). Dziecko ma trudność z przypominaniem sobie faktów, zdarzeń „na żądanie:. Czas świadomego skupiania uwagi jest bardzo krótki a tym, co najbardziej przyciąga uwagę dziecka są przedmioty, nie wydarzenia. | Następuje dalszy wzrost pojemności pamięci. Odtwarzanie jest bardziej wierne, dziecko potrafi skupić się i zapamiętać coś „na żądanie”. Potrafi odtworzyć szereg złożony z 4 cyfr, jest w stanie rozpoznać przedmiot lub osobę, która widziało rok wcześniej. Powiększa się wiedza o przedmiotach, pojawiają się pierwsze strategie zapamiętywania (np. powtarzanie). Wzrasta również dokładność zapamiętywania. Wydłuża się czas świadomego skupiania uwagi. Nadal jednak pamięć i uwaga mają głównie charakter mimowolny. |
| Porównywanie i klasyfikacja | Przy klasyfikowaniu ma trudności z dostrzeganiem nadrzędnych kategorii. Klasyfikuje przedmioty, zjawiska według prostego mechanizmu „kojarzenia się”, odwołując się do swoich doświadczeń. Tworzy zbiory obiektów pasujących do siebie na zasadzie łańcucha skojarzeń: łyżka pasuje do kubka, kubek do talerzyka, talerzyk do stołu itp. Jest w stanie dostrzec i nazwać 2-3 różnice w obrazkach, często jednak myli pojęcia „podobieństwa” i „ różnicy”. Generalnie łatwiej mu podawać różnice. | Niektóre czterolatki zostają przy klasyfikacji skojarzeniowej, ale część zaczyna tworzyć kolekcje (klasy) przedmiotów. Powoli zaczyna dostrzegać nadrzędne kategorie. Tworzy zbiory obiektów pasujących do siebie ze względu na wspólne przeznaczenie, lub miejsce, gdzie się znajdują (rzeczy „do jedzenia” „znajdujące się w domu”) Sprawniej posługuje się pojęciami „podobieństwo „ i „różnica” choć nadal zdarza się, ze je myli. Potrafi wymienić 3-4 różnice między obiektami (jeżeli i są dobrze widoczne) |
| Mowa | Rozumie, co się do niego mówi, o ile treść naszych wypowiedzi nie wykracza poza jego doświadczenia. Używa zdań kilkuwyrazowych, na bieżąco komentuje to, co widzi – także mówiąc do siebie. Mowa bywa często jeszcze niezrozumiała, niewyraźna, nieoprawna pod względem artykulacyjnym i gramatycznym. Często sytuacyjna. W długich wyrazach występuje przestawianie dźwięków. | Zaczyna rozumieć wypowiedzi wybiegające poza jego przeżywaną sytuację, potrafi mówić o przyszłości i przeszłości. W wypowiedziach jest jeszcze wiele form agramatycznych, ale pojawia się zaciekawienie poprawnością językową. Dziecko zadaje wiele coraz bardziej precyzyjnych pytań, pojawiają się neologizmy Dziecko uczy się słuchać i analizować wypowiedzi partnera, chociaż nie zawsze potrafi odnaleźć w nich istotne informacje oraz uczy się modyfikować swoje komunikaty w zależności od potrzeb odbiorcy |
| Koordynacja wzrokowo-ruchowa (+mała motoryka) | Koordynacja wzrokowo-ruchowa (koordynacja czynności oka i ręki) dopiero sie kształtuje. Drobne mięśnie (palców , dłoni) są słabo wykształcone, dziecko cechuje niezgrabność, powolność i duża męczliwość przy wykonywaniu czynności precyzyjnych. Rozwój zdolności motorycznych następuje w sposób ciągły i nieprzerwany, kształtuje się w toku podejmowanych prób - niezmiernie ważne jest stwarzanie dziecku możliwości ich podejmowania. | Dalsze doskonalenie precyzyjnych ruchów dłoni i kształtowanie się umiejętności korzystania z narzędzi (nożyczki, kredki, pędzel itp.) Ciągłe usprawnianie – w toku ćwiczeń – koordynacji wzrokowo-ruchowej. Początki ustalania się przewagi w korzystaniu z jednej ręki (początki kształtowania się lateralizacji). |